{"id":901,"date":"2017-12-26T00:50:21","date_gmt":"2017-12-25T23:50:21","guid":{"rendered":"http:\/\/platyna.org\/blog\/?p=901"},"modified":"2021-05-06T19:08:36","modified_gmt":"2021-05-06T18:08:36","slug":"ile-plci-ma-czlowiek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/platyna.info\/blog\/2017\/12\/26\/ile-plci-ma-czlowiek\/","title":{"rendered":"Ile p\u0142ci ma cz\u0142owiek?"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b rozwa\u017cymy kwesti\u0119, kt\u00f3ra budzi bardzo \u017cywe emocje, \u015bcieraj\u0105 si\u0119 tu dwie frakcje – jedna m\u00f3wi, \u017ce s\u0105 dwie p\u0142cie u cz\u0142owieka, za\u015b druga wyr\u00f3\u017cnia ich kilkadziesi\u0105t, je\u015bli nie kilkaset. Nie b\u0119dziemy tu jednak rozmawia\u0107 ani o socjologii, ani o polityce tylko o biologicznych faktach, cho\u0107 na ko\u0144cu przedstawi\u0119 swoj\u0105 opini\u0119 na ten temat.<\/p>\n

\"Genders\"<\/p>\n

W dziedzinie biologii definicja p\u0142ci, u gatunk\u00f3w gdzie wyst\u0119puje anizogamia – czyli gamety m\u0119skie i \u017ce\u0144skie znacznie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie – jest jasna: osobnik \u017ce\u0144ski to taki, kt\u00f3ry produkuje gamety \u017ce\u0144skie, a m\u0119ski to taki, kt\u00f3ry produkuje gamety m\u0119skie. Wed\u0142ug tej definicji – w przypadku gatunk\u00f3w, kt\u00f3re cechuje izogamia – czyli gamety nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie morfologicznie (czyli budow\u0105) – nie ma p\u0142ci, za\u015b gatunki obojnacze maj\u0105 dwie p\u0142ci. Pomimo tego, \u017ce powy\u017csze wydaje si\u0119 jasne, biologiczna definicja p\u0142ci wydaje si\u0119 nie mie\u0107 zastosowania w spo\u0142ecze\u0144stwach ludzkich, gdy\u017c wi\u0119cej by skomplikowa\u0142a, ni\u017c upro\u015bci\u0142a – bo jak wyobra\u017camy sobie sprawdzanie, czy dany osobnik jest zdolny do produkcji okre\u015blonego rodzaju gamet? Poza tym – wed\u0142ug \u015bci\u015ble stosowanej, biologicznej definicji p\u0142ci – osobniki bezp\u0142odne – czy to z powodu m\u0142odego lub podesz\u0142ego wieku, wad rozwojowych, uszkodzenia cia\u0142a czy chor\u00f3b – przesta\u0142yby posiada\u0107 p\u0142e\u0107. W ka\u017cdym razie – maj\u0105 racj\u0119 “prawicowcy” – \u017ce p\u0142ci biologicznej nie mo\u017cna wybra\u0107 – mo\u017cna co prawda, w sensie biologicznym, pozby\u0107 si\u0119 jej np. okaleczaj\u0105c si\u0119, nie mo\u017cna jednak jej zmieni\u0107. Jednak nie pozbawiamy starszych kobiet p\u0142ci – nie wykre\u015blamy jej im z dowod\u00f3w osobistych – dlatego maj\u0105 racj\u0119 “lewicowcy”, \u017ce p\u0142e\u0107 biologiczna w spo\u0142ecze\u0144stwie ludzkim wydaje si\u0119 nie mie\u0107 zastosowania.<\/p>\n

Jak wi\u0119c definiowa\u0107 p\u0142e\u0107? Czym jest kobieta a czym m\u0119\u017cczyzna?<\/p>\n

Podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na hormony p\u0142ciowe te\u017c wydaje si\u0119 kiepskim pomys\u0142em – kobiety produkuj\u0105 testosteron, a m\u0119\u017cczy\u017ani estrogen, mo\u017cna oczywi\u015bcie bada\u0107 poziom tych hormon\u00f3w – lecz je\u015bli dany osobnik mia\u0142by zaburzenia w ich produkcji, np. zesp\u00f3\u0142 Steina-Leventhala, to musia\u0142by zmieni\u0107 p\u0142e\u0107 w zale\u017cno\u015bci od tego, czy leki dzia\u0142aj\u0105, czy nie.<\/p>\n

W takim razie mo\u017ce ze wzgl\u0119du na pierwszorz\u0119dowe cechy p\u0142ciowe? To jest obecno\u015b\u0107 gonad – j\u0105der lub jajnik\u00f3w? Tu warto rozwa\u017cy\u0107 przyk\u0142ad Caster Semenyi, sportowca, kt\u00f3ry wed\u0142ug tych kryteri\u00f3w jest m\u0119\u017cczyzn\u0105, gdy\u017c, jak podaj\u0105 media, w tym NY Times, ma ona funkcjonuj\u0105ce, wewn\u0119trzne j\u0105dra (wn\u0119trostwo). Z punktu widzenia biologii na pewno nie jest on\/a obojnakiem – gdy\u017c obojnak produkuje oba rodzaje gamet i ma dwa rodzaje gonad. Co ciekawe, po ich sugerowanym usuni\u0119ciu Caster Semenya przestaje mie\u0107 p\u0142e\u0107…podobnie jak wiele innych os\u00f3b, u kt\u00f3rych narz\u0105dy te musia\u0142y zosta\u0107 usuni\u0119te np. z powodu nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych.<\/p>\n

A mo\u017ce drugorz\u0119dowe (pochwa, wargi sromowe, pr\u0105cie, moszna itd.) i trzeciorz\u0119dowe cechy p\u0142ciowe (biust, jab\u0142ko Adama, niski g\u0142os, ow\u0142osienie etc.)? Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce pr\u0105cie te\u017c mo\u017cna straci\u0107, ale z drugiej strony jej mo\u017cliwy jego przeszczep albo rekonstrukcja, takie kryteria p\u0142ci s\u0105 najcz\u0119\u015bciej stosowane – przy urodzeniu dziecka okre\u015bla si\u0119 p\u0142e\u0107 w\u0142a\u015bnie na podstawie drugorz\u0119dowych cech p\u0142ciowych. Dop\u00f3ki dziecko rozwija si\u0119 normalnie, nikt nie sprawdza, czy s\u0105 obecne takie a takie gonady albo taki a taki poziom hormon\u00f3w…z tym \u017ce te kryteria s\u0105 do\u015b\u0107 niewygodne dla “prawicowc\u00f3w” – gdy\u017c obecna medycyna umo\u017cliwia utworzenie lub usuni\u0119cie takich cech, co za tym idzie, p\u0142e\u0107 nimi definiowan\u0105 mo\u017cna zmieni\u0107. Nadal jednak mamy dwie p\u0142ci, ewentualnie mo\u017cna tu utworzy\u0107 trzeci\u0105 p\u0142e\u0107 w postaci braku p\u0142ci, je\u015bli jaki\u015b osobnik zdecyduje si\u0119 usun\u0105\u0107 wszystkie swoje cechy p\u0142ciowe, lub te\u017c czwart\u0105 p\u0142e\u0107 – obojnacz\u0105 – w postaci zachowania okre\u015blonych cech jednej i drugiej p\u0142ci. My\u015bl\u0119, \u017ce ani zwolennicy 2 p\u0142ci, ani zwolennicy 52 p\u0142ci nie zgodziliby si\u0119 na taki kompromis.<\/p>\n

Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107: dobra, no to chromosomy, tego ju\u017c si\u0119 nie da straci\u0107, one przez ca\u0142e \u017cycie pozostaj\u0105 takie same, czyli kobieta ma XX, a m\u0119\u017cczyzna ma XY i po sprawie. Zgoda, ale nale\u017ca\u0142oby u\u015bci\u015bli\u0107, \u017ce m\u0119\u017cczyzna ma Y a kobieta nie, gdy\u017c istniej\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani XXY (zesp\u00f3\u0142 Klinefeltera) i kobiety X (zesp\u00f3\u0142 Turnera), jednak\u017ce pomimo takiego u\u015bci\u015blenia, z punktu widzenia biologii, problem nie zostanie rozwi\u0105zany absolutnie, gdy\u017c obecno\u015b\u0107 chromosomu Y nie zawsze determinuje p\u0142e\u0107 m\u0119sk\u0105 – istniej\u0105 “kobiety XY”, a obecno\u015b\u0107 drugiego chromosomu X nie zawsze determinuje p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144sk\u0105 – istniej\u0105 “m\u0119\u017cczy\u017ani XX”. By powsta\u0142 m\u0119\u017cczyzna, jest konieczna obecno\u015b\u0107 pewnych gen\u00f3w, kt\u00f3re chromosom Y mo\u017ce utraci\u0107 w procesie mejozy (czyli jednego z proces\u00f3w, w kt\u00f3rych czasie powstaj\u0105 kom\u00f3rki rozrodcze – plemniki i “jajeczka”). Jak to mo\u017cliwe? W pierwszym etapie mejozy zachodzi crossing over – proces, w kt\u00f3rego czasie chromosomy wymieniaj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciami siebie. Aby wszystko zasz\u0142o prawid\u0142owo, odcinki te musz\u0105 by\u0107 homologiczne tj. pochodz\u0105ce z tego samego rejonu tego samego rodzaju chromosomu, czyli np. chromosom 21. po babci musi si\u0119 wymieni\u0107 takim samym odcinkiem z chromosomem 21. po dziadku. Tak, nie ma tu b\u0142\u0119du, podczas mejozy, w wyniku kt\u00f3rej powsta\u0142y gamety, z kt\u00f3rych si\u0119 rozwin\u0119li\u015bmy, “mieszaj\u0105 si\u0119” geny, kt\u00f3re nasi rodzice odziedziczyli po swoich rodzicach – czyli po naszych dziadkach. Geny naszych ojc\u00f3w i matek “zmieszaj\u0105 si\u0119” dopiero w naszych gametach, gdy\u017c dopiero tam zajdzie mejoza i crossing-over. Wracaj\u0105c do meritum: chromosomy zawsze wymieniaj\u0105 si\u0119 odcinkami, ale najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to chromosomy autosomalne – czyli “niep\u0142ciowe”. I tutaj rodzi si\u0119 pytanie: jak chromosom X mo\u017ce si\u0119 wymieni\u0107 z chromosomem Y, skoro one s\u0105 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne? Ot\u00f3\u017c dla zachowania pewnej “kompatybilno\u015bci”, zar\u00f3wno X, jak i Y maj\u0105 tzw. rejony pseudohomologiczne (nazywane te\u017c pseudoautosomalnymi) – pseudo w\u0142a\u015bnie st\u0105d, \u017ce rejony te “udaj\u0105” \u017ce s\u0105 tego samego rodzaju tak jak u chromosom\u00f3w niep\u0142ciowych. Chromosom Y jest bardzo ma\u0142y za\u015b geny odpowiedzialne za rozw\u00f3j m\u0119\u017cczyzn, w tym gen nazywany SRY (Sex-determining Region Y) le\u017c\u0105 blisko rejonu pseudohomologicznego blisko ko\u0144ca chromosomu Y. Czasem wi\u0119c ca\u0142y ten koniec zostanie wymieniony z chromosomem X – powstan\u0105 wtedy plemniki zawieraj\u0105ce chromosom X z “m\u0119skimi genami” oraz chromosom Y bez tych gen\u00f3w. W rezultacie urodzi si\u0119 m\u0119\u017cczyzna XY lub kobieta XY. Trudno powiedzie\u0107 jak cz\u0119ste jest to zjawisko, gdy\u017c ludzie rodz\u0105 si\u0119, \u017cyj\u0105 i umieraj\u0105, nie wiedz\u0105c nawet, \u017ce co\u015b jest niestandardowego w ich kompozycji genetycznej. Zdarzaj\u0105 si\u0119 osoby z m\u0119skim kariotypem (zestawem chromosom\u00f3w) – gdzie gen SRY uleg\u0142 mutacji lub uszkodzeniu – w tym przypadku najcz\u0119\u015bciej b\u0119d\u0105 oni mieli normalne zewn\u0119trzne cechy \u017ce\u0144skie.<\/p>\n

Co za tym idzie, wbrew temu, co m\u00f3wi Ben Shappiro – p\u0142e\u0107, nawet z punktu widzenia biologii, nie jest tak oczywista, z drugiej strony za\u015b – p\u0142e\u0107 nie jest spo\u0142ecznym konstruktem i jest zale\u017cna od biologii.<\/p>\n

Tutaj naukowa cz\u0119\u015b\u0107 si\u0119 ko\u0144czy.<\/p>\n

Ku jakiemu sposobowi okre\u015blania p\u0142ci sk\u0142aniam si\u0119 ja? Na podstawie powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 najs\u0142uszniejszy wydaje mi si\u0119 ten najstarszy i najbardziej tradycyjny, a wi\u0119c pewnie najcz\u0119\u015bciej stosowany tj. okre\u015blanie p\u0142ci na podstawie obecno\u015bci morfologicznych cech p\u0142ciowych. Je\u015bli dana osoba, w drodze operacji zmieni swoj\u0105 morfologi\u0119 – niech i tak b\u0119dzie – uwa\u017cam, \u017ce cz\u0142owiek mo\u017ce dowolnie rozporz\u0105dza\u0107 swoim cia\u0142em. Chcia\u0142abym jednak zaznaczy\u0107, \u017ce spos\u00f3b ten – w niekt\u00f3rych przypadkach – jest niewystarczaj\u0105cy – gdy\u017c obecno\u015b\u0107 funkcjonuj\u0105cych gonad m\u0119skich, z punktu widzenia biologii, nie mo\u017ce zaliczy\u0107 takiego osobnika do p\u0142ci \u017ce\u0144skiej, gdy\u017c cechy te wydaj\u0105 si\u0119 “hierarchicznie” wa\u017cniejsze. Co za tym idzie, uwa\u017cam, \u017ce Caster Semenya jest m\u0119\u017cczyzn\u0105, ale te\u017c nie uwa\u017cam, by nie mo\u017cna zmieni\u0107 p\u0142ci, jak\u0105 jeste\u015bmy postrzegani w spo\u0142ecze\u0144stwie, tak jak nie uwa\u017cam by uzasadnione by\u0142y pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwie i wi\u0119cej p\u0142ci, kt\u00f3re mo\u017cna sobie zmienia\u0107 co tydzie\u0144. Jestem zwolenniczk\u0105 starego, dobrego, zdrowego rozs\u0105dku i jasnych kryteri\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b rozwa\u017cymy kwesti\u0119, kt\u00f3ra budzi bardzo \u017cywe emocje, \u015bcieraj\u0105 si\u0119 tu dwie frakcje – jedna m\u00f3wi, \u017ce s\u0105 dwie p\u0142cie u cz\u0142owieka, za\u015b druga wyr\u00f3\u017cnia ich kilkadziesi\u0105t, je\u015bli nie kilkaset. Nie b\u0119dziemy tu jednak rozmawia\u0107 ani o socjologii, ani o polityce tylko o biologicznych faktach, cho\u0107 na ko\u0144cu przedstawi\u0119 swoj\u0105 opini\u0119 na ten temat. W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[321,322],"tags":[],"class_list":["post-901","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-biologiczne","category-naukowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/901"}],"collection":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=901"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/901\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1165,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/901\/revisions\/1165"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}