![\"Kom\u00f3rki](\"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Cancer-Cell-HeLa-Micrograph.jpg\")
<\/a><\/p>\nHenrietta Lacks (z domu Pleasant) – urodzi\u0142a si\u0119 w roku 1920 – by\u0142a zwyk\u0142\u0105, nijak wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 z t\u0142umu kobiet\u0105, afroamerykank\u0105, potomkini\u0105 niewolnik\u00f3w, urodzon\u0105 w Wirginii, w rodzinie robotniczej. Jej \u017cycie nie by\u0142o w \u017caden spos\u00f3b wyj\u0105tkowe – doros\u0142a, wysz\u0142a za m\u0105\u017c za swojego kuzyna Dawida Lacksa, urodzi\u0142a dzieci (pierwsze gdy mia\u0142a lat 14). Jej m\u0105\u017c nie zdawa\u0142 sobie sprawy jak Henrietta, nie\u015bwiadomie, rozs\u0142awi jego nazwisko. <\/p>\n
Zostawmy na chwil\u0119 Henriett\u0119 i zastan\u00f3wmy si\u0119 jak prowadzi\u0107 badania biomedyczne by nie po\u015bwi\u0119ca\u0107 milion\u00f3w zwierz\u0105t…zastan\u00f3wmy si\u0119 jak prowadzi\u0107 badania w warunkach maksymalnie powtarzalnych. Naj\u0142atwiej prowadzi\u0107 je na czym\u015b co ma cechy danego organizmu, narz\u0105du czy tkanki ale nie czuje, a przede wszystkim nie cierpi. Mo\u017ce prowadzi\u0107 badania na pojedynczych kom\u00f3rkach? Ale czy te kom\u00f3rki mog\u0105 \u017cy\u0107 poza organizmem? <\/p>\n Naj\u0142atwiej – tak si\u0119 tylko wydaje – ka\u017cdy organizm jest uk\u0142adem maj\u0105cym unikalne cechy i opieraj\u0105cym si\u0119 na delikatnej, nieliniowej r\u00f3wnowadze. Nieliniowo\u015b\u0107 polega na tym \u017ce niewielka zmiana powoduje konsekwencje o niesamowitej skali – nazywamy to efektem motyla. W naturze trzepot skrzyde\u0142 motyla w Meksyku mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 huragan na Pacyfiku. Nazwa ta pochodzi od tego anegdotycznego motyla oraz od kszta\u0142tu tzw. atraktora Lorenza (na obrazku poni\u017cej).<\/p>\n Badania nad t\u0105 kwesti\u0105 prowadzono ju\u017c w XIX w., w czasach gdy jeszcze przebrzmiewa\u0142y echa tezy si\u0142y \u017cyciowej, kt\u00f3ra, jak uwa\u017cano jest niezb\u0119dna nawet do syntezy najprostszych zwi\u0105zk\u00f3w. Jak wi\u0119c dostarczy\u0107 wszystkich niezb\u0119dnych warunk\u00f3w tak by in vitro (czyli w szkle) symulowa\u0107 kom\u00f3rkom co\u015b tak skomplikowanego jak \u017cywy organizm? <\/p>\n W wieku XIX Sydney Ringer (na zdj\u0119ciu poni\u017cej) opracowa\u0142 p\u0142yn fizjologiczny, z\u0142o\u017cony z chlork\u00f3w (a wi\u0119c jednych z najprostszych soli) sodu, potasu i wapnia, nazywany dzi\u015b p\u0142ynem Ringera, kt\u00f3ry by\u0142 w stanie utrzyma\u0107 przy \u017cyciu bij\u0105ce serce zwierz\u0119cia. Gdy by\u0142am jeszcze studentk\u0105 pierwszego stopnia biologii, na w\u0142asne oczy widzia\u0142am jak serce \u017caby, zanurzone w p\u0142ynie Ringera bi\u0142o kilka godzin – gdy, po czterech i p\u00f3\u0142 godzinach laboratorium z fizjologii, wychodzi\u0142am z sali serce to nadal dzielnie, jak na pocz\u0105tku, bi\u0142o w swoim tempie. Serce to zgas\u0142o kolejne cztery godziny p\u00f3\u017aniej gdy wyczerpa\u0142 si\u0119 zgromadzony w jego strukturze zapas ATP, b\u0119d\u0105cego swoist\u0105 monet\u0105 energetyczn\u0105 wszelkich \u017cywych organizm\u00f3w. Takie eksperymenty mog\u0105 si\u0119 wyda\u0107 niekt\u00f3rym osobom barbarzy\u0144skie, ale nic tak nie budzi szacunku do \u017cycia jak widok serca rw\u0105cego si\u0119 do \u017cycia pomimo wszelkich przeciwno\u015bci. Serce jest jednym z naszych najtrwalszych narz\u0105d\u00f3w, to w nim wola \u017cycia umiera ostatnia.<\/p>\n W tym te\u017c wieku XIX Wilhelm Roux (na zdj\u0119ciu poni\u017cej) w usi\u0142owaniach utrzymywania przy \u017cyciu fragment\u00f3w cia\u0142a, zszed\u0142 poni\u017cej poziomu narz\u0105du – usun\u0105\u0142 on fragment p\u0142ytki nerwowej (kt\u00f3ra jest prapocz\u0105tkiem uk\u0142adu nerwowego wszystkich zwierz\u0105t kr\u0119gowych) z zarodka kurczaka i hodowa\u0142 te kom\u00f3rki w roztworze fizjologicznym soli. By\u0142o to jednak mo\u017cliwe tylko przez kr\u00f3tki czas – kilka dni. Jest to donios\u0142e osi\u0105gni\u0119cie gdy\u017c kom\u00f3rki nerwowe s\u0105 jednymi z najtrudniejszych w hodowli, m. in. z powodu tego \u017ce nie s\u0105 w stanie zaci\u0105ga\u0107 d\u0142ugu tlenowego (w odr\u00f3\u017cnieniu od kom\u00f3rek np. mi\u0119\u015bni).<\/p>\n Ju\u017c w XX wieku Prace Rouxa kontynuowa\u0142 Ross Granville Harrison (na zdj\u0119ciu poni\u017cej), daj\u0105c podwaliny pod obecne metody utrzymywania kultur kom\u00f3rkowych. Prace te by\u0142y prowadzone w latach 1907-1910 a wi\u0119c dziesi\u0119\u0107 lat przed narodzinami Henrietty Lacks. <\/p>\n Jednak\u017ce wszystkie te kultury dziedziczy\u0142y po swoich dawcach ich najwi\u0119ksz\u0105 wad\u0119 – \u015bmiertelno\u015b\u0107. Normalne kom\u00f3rki zwierz\u0119ce, w tym ludzkie, nawet wyizolowane na bardzo wczesnym etapie rozwoju maj\u0105 tzw. limit Hayflicka. Z powodu budowy DNA u organizm\u00f3w eukariotycznych, ko\u0144ce jego nici, za ka\u017cd\u0105 rund\u0105 replikacji skracaj\u0105 si\u0119, za\u015b telomeraza – enzym, kt\u00f3ry umo\u017cliwia ich odbudowanie jest nieaktywny (w odr\u00f3\u017cnieniu od ro\u015blin). Tak wi\u0119c po okre\u015blonej liczbie podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rka przestaje si\u0119 dzieli\u0107 i umiera. Tak wi\u0119c po pewnym czasie, z regu\u0142y bardzo kr\u00f3tkim (kilka dni) kultury kom\u00f3rkowe wymiera\u0142y i trzeba by\u0142o je odnawia\u0107. Bardzo utrudnia\u0142o to badania gdy\u017c te nowe kultury, niekoniecznie by\u0142y identyczne a wi\u0119c wyniki bada\u0144 nie by\u0142y powtarzalne. Praktycznie wi\u0119kszo\u015b\u0107 wysi\u0142k\u00f3w naukowc\u00f3w bardziej skupia\u0142o si\u0119 na tym aby utrzyma\u0107 te kom\u00f3rki przy \u017cyciu ni\u017c na konkretnych eksperymentach na nich. Do dzi\u015b, my jako naukowcy zajmuj\u0105cy si\u0119 kulturami kom\u00f3rkowymi, liczymy si\u0119 z faktem \u017ce pewne elementy naszych uk\u0142ad\u00f3w badawczych nie mog\u0105 by\u0107 identyczne np. surowica wo\u0142owa, kt\u00f3ra jest konieczna do utrzymania kom\u00f3rek – u ka\u017cdego osobnika jest minimalnie inna. <\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jednak do Henrietty, nie mia\u0142a ona s\u0142odkiego \u017cycia, bardzo wcze\u015bnie zacz\u0119\u0142a rodzi\u0107 dzieci i mia\u0142a ich du\u017co. Jedno z tych dzieci by\u0142o upo\u015bledzone. Ostatnie dziecko Henrietta urodzi\u0142a w listopadzie 1950 roku, tu\u017c po porodzie zacz\u0119\u0142a mocno krwawi\u0107, co nie by\u0142o normalne. W styczniu roku 1951 Henrietta trafi\u0142a do szpitala Johna Hopkinsa, gdzie dr Jones pobra\u0142 od niej wycinek tkanki i zdiagnozowa\u0142 raka szyjki macicy. By\u0142a leczona za pomoc\u0105 fiolek z radem. Pobrano od niej wycinki tkanki zdrowej i nowotworowej, kt\u00f3re zosta\u0142y oddane do badan dr. Geyowi (na zdj\u0119ciu poni\u017cej). To w\u0142a\u015bnie on odkry\u0142 \u017ce kom\u00f3rki Henrietty, w odr\u00f3\u017cnieniu od wszystkich innych, znanych wtedy kom\u00f3rek, mog\u0105 dzieli\u0107 si\u0119 ad infinitum jakby ignoruj\u0105c limit Hayflicka, kt\u00f3ry obowi\u0105zywa\u0142 normalne kom\u00f3rki szyjki macicy, a wi\u0119c kom\u00f3rki te s\u0105 w swoisty spos\u00f3b nie\u015bmiertelne. To w\u0142a\u015bnie George Otto Gey wyprowadzi\u0142 z nich lini\u0119 kom\u00f3rkow\u0105 HeLa. Dzi\u015b wiemy \u017ce faktycznie kom\u00f3rek HeLa nie obowi\u0105zuje limit Hayflicka gdy\u017c telomeraza – \u00f3w enzym odbudowuj\u0105cy ko\u0144ce DNA – jest u nich ca\u0142y czas aktywny, co jest jedn\u0105 z cech du\u017cej cz\u0119\u015bci kom\u00f3rek nowotworowych. <\/p>\n Obecnie osoby pisz\u0105ce o historii Henrietty Lacks lubi\u0105 podkre\u015bla\u0107 \u017ce kom\u00f3rki pobrano bez jej zgody, jednak\u017ce w tamtych czasach ani lekarze, ani pacjenci, b\u0119d\u0105cy w wi\u0119kszo\u015bci prostymi lud\u017ami i nie przywi\u0105zywano do tego takiej wagi jak obecnie, powodem tego mo\u017ce by\u0107 fakt, \u017ce w dobie internetu i medi\u00f3w masowych o wiele \u0142atwiej jest naruszy\u0107 cudz\u0105 prywatno\u015b\u0107 ni\u017c kiedy\u015b. <\/p>\n Leczenie Henrietty niestety nie da\u0142o zadowalaj\u0105cych efekt\u00f3w, wr\u00f3ci\u0142a do szpitala Hopkinsa w kwietniu 1951 roku, gdzie zmar\u0142a z powodu niewydolno\u015bci nerek. Sekcja zw\u0142ok wykaza\u0142a przerzuty w obr\u0119bie ca\u0142ego jej cia\u0142a – co nie jest normalne nawet w przypadku bardzo z\u0142o\u015bliwych nowotwor\u00f3w – co daje nam poj\u0119cie jak ogromny potencja\u0142 proliferacyjny (czyli potencja\u0142 dzielenia si\u0119) ma\u0142y kom\u00f3rki jej nowotworu. Henriett\u0119 pochowano bez nagrobka, na ziemi, kt\u00f3r\u0105 jej przodkowie dostali od swoich w\u0142a\u015bcicieli. Do dzi\u015b dok\u0142adne miejsce jej poch\u00f3wku pozostaje nieznane. <\/p>\n W 2010 roku dr Roland Patillo ufundowa\u0142 jej nagrobek, kt\u00f3ry g\u0142osi: Je\u015bli jaka\u015b osoba mog\u0142aby zacytowa\u0107 “non omnis moriar” Horcego to na pewno jest to Henrietta Lacks. Kom\u00f3rki nowotworowe, kt\u00f3re j\u0105 zabi\u0142y jednocze\u015bnie uczyni\u0142y j\u0105 nie\u015bmierteln\u0105. <\/p>\n Gdy naukowcy otrzymali do swej dyspozycji nie\u015bmierteln\u0105 lini\u0119 kom\u00f3rkow\u0105 badania biomedyczne zacz\u0119\u0142y rozkwita\u0107 na niespotykan\u0105 dot\u0105d skal\u0119. Dzi\u0119ki nim dr Jonas Salk i prof. Hilary Koprowski (na zdj\u0119ciu poni\u017cej) mogli stworzy\u0107 pierwsze szczepionki przeciw polio, kt\u00f3re ocali\u0142y \u017cycie milionom ludzi, a to tylko jeden przyk\u0142ad bada\u0144 z u\u017cyciem tych kom\u00f3rek. Niezliczone ilo\u015bci ludzi zawdzi\u0119czaj\u0105 Henrietcie swe \u017cycie.<\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n
\n“Drogiej pami\u0119ci fenomenalnej kobiety, \u017cony i matki, kt\u00f3ra mia\u0142a wp\u0142yw na \u017cycie tak wielu. Tu le\u017cy Henrietta Lacks (HeLa). Jej nie\u015bmiertelne kom\u00f3rki b\u0119d\u0105 na zawsze s\u0142u\u017cy\u0107 pomoc\u0105 rodzajowi ludzkiemu. ”<\/p>\n