{"id":276,"date":"2013-05-03T16:08:18","date_gmt":"2013-05-03T15:08:18","guid":{"rendered":"http:\/\/platyna.org\/blog\/?p=276"},"modified":"2023-03-14T20:12:58","modified_gmt":"2023-03-14T19:12:58","slug":"ekosystem-lasow-deszczowych-esej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/platyna.info\/blog\/2013\/05\/03\/ekosystem-lasow-deszczowych-esej\/","title":{"rendered":"Ekosystem las\u00f3w deszczowych (esej, du\u017co zdj\u0119\u0107)."},"content":{"rendered":"

Jest to esej, kt\u00f3ry napisa\u0142am jaki\u015b czas temu, m\u00f3wi\u0105, \u017ce dobry wi\u0119c zdecydowa\u0142am si\u0119 wrzuci\u0107.<\/p>\n

\"Las<\/p>\n

\tJak wiadomo, podstaw\u0105 wszelkiego \u017cycia na Ziemi jest proces fotosyntezy. Proces ten zale\u017cy od \u015bwiat\u0142a, ciep\u0142a i wilgoci. Zgodnie z prostym prawem van’t Hoffa, je\u015bli podniesiemy temperatur\u0119 o 10 stopni to szybko\u015b\u0107 reakcji biochemicznej (a tak\u0105 jest fotosynteza) wzro\u015bnie dwukrotnie.<\/p>\n

\tNigdzie na \u015bwiecie nie ma wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a, ciep\u0142a i wilgoci ni\u017c w zachodniej Afryce, po\u0142udniowo-wschodniej Azji, na wyspach zachodniego Pacyfiku i w Ameryce Po\u0142udniowej, gdzie od Panamy, przez dorzecze Amazonki, a\u017c do po\u0142udniowej Brazylii rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 ogromne obszary, wiecznie zielonych, oddychaj\u0105cych nieprzerwanie od milion\u00f3w lat, p\u0142uc Ziemi. <\/p>\n

\"Lasy<\/p>\n

\tW terminologii ekologicznej nazywa si\u0119 lasy deszczowe “wilgotnymi lasami r\u00f3wnikowymi”. Ekosystemy takich las\u00f3w s\u0105 bardzo stabilne i niemal niezmienne. Jako \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 one blisko r\u00f3wnika, s\u0142o\u0144ce \u015bwieci nad nimi wysoko, za\u015b dzie\u0144 i noc, przez ca\u0142y rok, s\u0105 mniej wi\u0119cej tej samej d\u0142ugo\u015bci. Pory roku mo\u017cna tu rozr\u00f3\u017cni\u0107 praktycznie tylko po zmianach w intensywno\u015bci opad\u00f3w. <\/p>\n

\tRozr\u00f3\u017cniamy tutaj por\u0119 deszczow\u0105 oraz por\u0119 “such\u0105” (cho\u0107 termin ten jest czyst\u0105 przeno\u015bni\u0105, gdy\u017c nawet w porze “suchej” miesi\u0119czna ilo\u015b\u0107 opad\u00f3w przewy\u017csza t\u0119 warto\u015b\u0107 w innych miejscach na Ziemi). <\/p>\n

\tWy\u017cej wymienione czynniki powoduj\u0105 ow\u0105 zadziwiaj\u0105c\u0105, przedwieczn\u0105 sta\u0142o\u015b\u0107 las\u00f3w deszczowych, por\u00f3wnywaln\u0105 jedynie ze sta\u0142o\u015bci\u0105 g\u0142\u0119bin ocean\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci ja\u0142owe i opustosza\u0142e, z niewielkim odsetkiem gatunk\u00f3w, kt\u00f3re odwa\u017cy\u0142y si\u0119 tam \u017cy\u0107, lecz tak\u017ce tylko oceany s\u0105 w stanie konkurowa\u0107 z lasami deszczowymi ilo\u015bci\u0105 gatunk\u00f3w i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 ich form. <\/p>\n

\tTa zadziwiaj\u0105ca niezmienno\u015b\u0107 las\u00f3w deszczowych da\u0142a naturze pole do popisu, jakiego nie jest w stanie jej da\u0107 \u017caden inny teren na naszej planecie (mo\u017ce z wyj\u0105tkiem przebogatych ekosystem\u00f3w raf koralowych).<\/p>\n

\tEwolucja, trwaj\u0105ca miliony lat, w stabilnym i zasobnym \u015brodowisku wytworzy\u0142a najbardziej wyspecjalizowane i r\u00f3\u017cnorodne gatunki, zdolne zasiedli\u0107 ka\u017cd\u0105 nisz\u0119 ekologiczn\u0105, co sprawia, \u017ce lesie deszczowym \u017caden zas\u00f3b nie jest zmarnowany, lecz specjalizacja powoduje, \u017ce gatunki te, w wi\u0119kszo\u015bci, nie s\u0105 w stanie prze\u017cy\u0107 w innym \u015brodowisku. Co za tym idzie, ka\u017cda ingerencja w ten bogaty, sta\u0142y, acz bardzo delikatny ekosystem ko\u0144czy si\u0119 dla tysi\u0119cy gatunk\u00f3w bezpowrotn\u0105 zag\u0142ad\u0105.<\/p>\n

\t\u015awiat ro\u015blinny las\u00f3w deszczowych to w wi\u0119kszo\u015bci wysokie drzewa, pozornie s\u0105 one bardzo podobne do siebie – wysokie, g\u0142adkie pnie, niemal identyczne li\u015bcie w kszta\u0142cie ostrza w\u0142\u00f3czni, dopiero gdy zakwitn\u0105, mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107 ich niezwyk\u0142\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 gatunkow\u0105, na jednym hektarze mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 ich nawet 100 gatunk\u00f3w. Drzewa te licz\u0105 sobie co najmniej 40-50 m i ko\u0144cz\u0105 si\u0119 roz\u0142o\u017cyst\u0105 koron\u0105. Niekt\u00f3re drzewa-giganty nale\u017c\u0105ce do r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w, wyrastaj\u0105 o 10 m ponad inne, jako zwyci\u0119zcy nieko\u0144cz\u0105cej si\u0119 walki o \u015bwiat\u0142o. <\/p>\n

\"Wysokie<\/p>\n

\tKa\u017cde drzewo jest swoistym ekosystemem, prawdziwym mikrokosmosem, gdy\u017c gatunki w lesie deszczowym \u0142\u0105czy specyficzna wi\u0119\u017a – ze wzgl\u0119du na ich daleko id\u0105c\u0105 specjalizacj\u0119 prawie zawsze okre\u015blone z nich \u017cyj\u0105 obok siebie, tworz\u0105c swoiste nisze.<\/p>\n

\tWspomniane wy\u017cej drzewa giganty \u017cyj\u0105 w zupe\u0142nie innym mikroklimacie ni\u017c pozosta\u0142e, ich korony przewiewa wiatr, podczas gdy korony innych drzew zanurzone s\u0105 w dusznym i niemal nieruchomym powietrzu zielonej g\u0119stwiny. Drzewa-giganty korzystaj\u0105 wi\u0119c z dobrodziejstwa wiatru do rozprzestrzeniania py\u0142ku i rozsiewania swoich nasion. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 puchowiec pi\u0119ciopr\u0119cikowy (Ceiba pentandra<\/em>), dorastaj\u0105cy do 70 m wysoko\u015bci i rosn\u0105cy w d\u017cungli Ameryki Po\u0142udniowej, produkuje wielk\u0105 ilo\u015b\u0107 nasion posiadaj\u0105cych puch, dzi\u0119ki temu, zanim spadn\u0105 one na ziemi\u0119, zostaj\u0105 rozniesione na ogromne odleg\u0142o\u015bci. Ro\u015bliny takie, jak ju\u017c wspomnia\u0142am, wygrywaj\u0105 walk\u0119 o \u015bwiat\u0142o i otrzymuj\u0105 \u015bwietny spos\u00f3b na rozplenianie si\u0119, jednak\u017ce s\u0105 te\u017c nara\u017cone na du\u017ce straty wody, gdy\u017c jest ona z nich “wywiewana” – wi\u0119ksze nas\u0142onecznienie powoduje wi\u0119ksz\u0105 transpiracj\u0119 – st\u0105d li\u015bcie gigant\u00f3w s\u0105 ma\u0142e i w\u0105skie, nierzadki jest ich polimorfizm (te w dolnych, zacienionych partiach s\u0105 du\u017ce i maj\u0105 inny kszta\u0142t). <\/p>\n

\"Ceiba<\/p>\n

\tWszystkie li\u015bcie ustawione s\u0105, tak by poch\u0142ania\u0107 maksymaln\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a, mog\u0105 one te\u017c wykonywa\u0107 ruchy dostosowuj\u0105ce je do pozycji s\u0142o\u0144ca na horyzoncie, maj\u0105 g\u0142adk\u0105, woskowan\u0105 powierzchni\u0119 zako\u0144czon\u0105 rynienk\u0105, co chroni je przed intruzami i pozwala wodzie swobodnie \u015bcieka\u0107 po ich powierzchni. <\/p>\n

\"Li\u015bcie<\/p>\n

\tNa ga\u0142\u0105zkach koron drzew rosn\u0105 mchy i glony, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c pragn\u0105 zagarn\u0105\u0107 dla siebie cz\u0119\u015b\u0107 \u017cyciodajnej energii \u015bwietlnej, zielono\u015b\u0107 ta jest tak szczelna, \u017ce tylko niewielki odsetek promieniowania mo\u017ce przebi\u0107 si\u0119 dalej, ku dolnym partiom lasu.<\/p>\n

\tKwiaty ro\u015blin rosn\u0105cych w koronach drzew, zw\u0142aszcza liczne ro\u015bliny epifityczne (np. storczyki takie jak pokazana ni\u017cej orchidea Darwina) nie mog\u0105 by\u0107 zapylane przez wiatr, gdy\u017c powietrze w g\u0119stwinie li\u015bci jest wilgotne i nieruchome, tak wi\u0119c powszechna jest zwierz\u0119copylno\u015b\u0107 zw\u0142aszcza owadopylno\u015b\u0107, co wymusza na ro\u015blinach inwestycj\u0119 energii w pi\u0119kne, du\u017ce i kolorowe kwiaty. Wszystkie ro\u015bliny danego gatunku kwitn\u0105 w tym samym czasie i w tych samych interwa\u0142ach (od 12 miesi\u0119cy do 10 lat). Gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 brak wyra\u017anych p\u00f3r roku, mechanizm tego zjawiska pozostaje zagadk\u0105. <\/p>\n

\"Angraecum<\/p>\n

\tNie tylko owady zapylaj\u0105 pi\u0119kne kwiaty, ale r\u00f3wnie\u017c ptaki – kolibry np. Amazilia tzacatl<\/em> w Ameryce Po\u0142udniowej i \u015arodkowej oraz nektarniki, b\u0119d\u0105ce krewnymi naszych wr\u00f3bli, w Azji i Ameryce – male\u0144kie, kolorowe i efemeryczne istoty oraz ssaki, zw\u0142aszcza nietoperze.<\/p>\n

\"Amazilia<\/p>\n

\tCo do rozsiewania nasion to rzecz jasna kr\u00f3luje zoochoria (rozsiewanie przez zwierz\u0119ta) – \u017cyzne pod\u0142o\u017ce i dostatek wody pozwalaj\u0105 ro\u015blinom inwestowa\u0107 zasoby w s\u0142odkie nagrody dla zwierz\u0105t, kt\u00f3re gotowe s\u0105 zanie\u015b\u0107 ich owoce na ogromne nieraz odleg\u0142o\u015bci, takich jak ma\u0142py, tukany, dzioboro\u017cce i wielkie owoco\u017cerne nietoperze takie jak rudawka komorska.<\/p>\n

\"Rudawka<\/p>\n

\tJak ju\u017c wspomnia\u0142am ka\u017cde drzewo, tutaj, stanowi odr\u0119bny mikrokosmos – chc\u0105c obserwowa\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jego fauny wystarczy znale\u017a\u0107 tak\u0105 ro\u015blin\u0119, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie zaczyna owocowa\u0107 i obserwowa\u0107 jak w jej ga\u0142\u0119ziach kot\u0142uje si\u0119 \u017cycie. Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 wielkie figowce na Borneo – g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 graj\u0105 tu ma\u0142py. Orangutany z regu\u0142y \u017ceruj\u0105 pojedynczo (inne osobniki tego gatunku nie zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ju\u017c zaj\u0119tego drzewa), za to gibbony obsiadaj\u0105 drzewo ca\u0142ym stadem. Drobne i cienkie ga\u0142\u0119zie pozostawiane s\u0105 ptakom; papugom, dzioboro\u017ccom, tukanom. W nocy uczt\u0119 podejmuj\u0105 lori – zwierz\u0119ta nale\u017c\u0105ce, podobnie jak my, do rz\u0119du naczelnych (Primates<\/em>) – o ogromnych, frontalnie osadzonych oczach oraz wspomniane wcze\u015bniej owoco\u017cerne nietoperze. <\/p>\n

\"Lori<\/p>\n

\t\u015awiat zwierz\u0119cy jest jeszcze bardziej r\u00f3\u017cnorodny ni\u017cby mo\u017cna wnioskowa\u0107 z opis\u00f3w powy\u017cej – niemal ka\u017cda grupa zwierz\u0105t \u017cyj\u0105cych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie na Ziemi ma w lesie deszczowym swoich przedstawicieli. \u017byje tu 1600 gatunk\u00f3w ptak\u00f3w. Co do bezkr\u0119gowc\u00f3w, to jest ich tak du\u017co \u017ce nadal naukowcy nie s\u0105 zgodni co do szacunkowej liczby gatunk\u00f3w. <\/p>\n

\tW Panamie naukowcy zebrali, z jednego tylko gatunku drzewa 950 gatunk\u00f3w samych chrz\u0105szczy! Liczba osobnik\u00f3w samych paj\u0105k\u00f3w i krocionog\u00f3w mo\u017ce si\u0119ga\u0107 40 tysi\u0119cy na jednym hektarze. <\/p>\n

\"Krocion\u00f3g<\/p>\n

\tSzukaj\u0105c odczucia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci fauny las\u00f3w deszczowych, nie trzeba si\u0119 specjalnie wysila\u0107, nawet nie trzeba specjalnie wyt\u0119\u017ca\u0107 wzroku – w dzie\u0144 las ten jest pe\u0142en ha\u0142asu i wrzawy, \u015bwietnym przyk\u0142adem s\u0105 pary gibbon\u00f3w, kt\u00f3re potrafi\u0105 wy\u015bpiewywa\u0107 d\u0142ugie arie w harmonii tak idealnej, \u017ce ma si\u0119 wra\u017cenie i\u017c \u015bpiewa jeden osobnik albo wyjce, kt\u00f3rych p\u0142aczliwe zawodzenie niesie si\u0119 kilometrami w zielonym oceanie. \u015anie\u017cnobia\u0142y dzwonnik – niewielki ptak, \u017cyj\u0105cy w lasach Amazonii, wydaje rytmiczny d\u017awi\u0119k przypominaj\u0105cy uderzenia m\u0142otem o kowad\u0142o – potrafi to robi\u0107 ca\u0142y dzie\u0144 (d\u017awi\u0119ku tego mo\u017cna pos\u0142ucha\u0107 tutaj<\/a>). Wyja\u015bnienie tych ha\u0142as\u00f3w jest bardzo proste – w wysokiej g\u0119stwinie znaki zapachowe s\u0105 ma\u0142o efektywne, za\u015b d\u017awi\u0119k niesie si\u0119 doskonale, co za tym idzie stanowi du\u017co lepsz\u0105 form\u0119 zaznaczenia swojej obecno\u015bci i swojego terytorium.<\/p>\n

\"Dzwonnik<\/p>\n

\tWysokie, niedost\u0119pne i duszne korony wielkich drzew s\u0105 ulubionym miejscem gniazdowania wielkich ptak\u00f3w drapie\u017cnych z podrodziny or\u0142\u00f3w (Aquilinae<\/em>) (rodzina jastrz\u0119biowate – Accipitridae<\/em>). Znajduj\u0105 si\u0119 one w ka\u017cdym lesie tropikalnym i stanowi\u0105, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w, zwie\u0144czenie \u0142a\u0144cucha troficznego. W po\u0142udniowo-wschodniej Azji jest to ma\u0142po\u017cer (Pithecophaga jefferyi<\/em>) – gatunek od lat \u017cyj\u0105cy na granicy zag\u0142ady z powodu degradacji siedlisk – na ca\u0142ym \u015bwiecie ocenia si\u0119 jego populacj\u0119 na 200-450 egzemplarzy. <\/p>\n

\"Ma\u0142po\u017cer<\/p>\n

W Ameryce Po\u0142udniowej harpia wielka (Harpia harpyja<\/em>) – najpot\u0119\u017cniejszy ptasi drapie\u017cnik Nowego \u015awiata i najwi\u0119kszy orze\u0142 na \u015bwiecie, potrafi wypatrze\u0107 dwucentymetrowy obiekt z odleg\u0142o\u015bci 200 metr\u00f3w, a jego dzi\u00f3b jest w stanie \u0142ama\u0107 ko\u015bci, ptak ten, podobnie do ma\u0142po\u017cera, r\u00f3wnie\u017c jest zagro\u017cony z powodu niszczenia siedlisk i k\u0142usownictwa, nazwa tego gatunku nie jest w \u017caden spos\u00f3b objawem przesady – trudno by by\u0142o postawi\u0107 na kart\u0119 ofiary, na kt\u00f3r\u0105 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 80 km\/h, niczym mityczna harpia spada ten drapie\u017cca. <\/p>\n

\"Harpia<\/p>\n

W Afryce kr\u00f3lem wysokich koron jest wojownik wspania\u0142y (Stephanoaetus coronatus<\/em>) – poluje g\u0142\u00f3wnie na ma\u0142py, nie gardzi jednak innymi ssakami. Ptak ten o d\u0142ugo\u015bci cia\u0142a ok. 90 cm, rozpi\u0119to\u015bci skrzyde\u0142 do 2 m i wadze 3,8 kg potrafi zabi\u0107 zdobycz pi\u0119ciokrotnie ci\u0119\u017csz\u0105 od siebie, spadaj\u0105c na ni\u0105 z drzewa z ogromn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105. \u017badnym zaskoczeniem nie jest fakt, i\u017c r\u00f3wnie\u017c grozi mu zag\u0142ada z powodu degradacji siedlisk. <\/p>\n

\"wojownik<\/p>\n

\tWszystkie wy\u017cej wymienione ptaki maj\u0105 podobne przystosowania do swojej niszy ekologicznej – maj\u0105 czuby na g\u0142owie, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych demonstruj\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0119 i odstraszaj\u0105 konkurencj\u0119, szerokie i kr\u00f3tkie skrzyd\u0142a – niezast\u0105pione w g\u0119stwinie li\u015bci i w pikowaniu na ofiar\u0119 z wielk\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105, oraz d\u0142ugie ogony, co daje im niesamowit\u0105 sterowno\u015b\u0107 i stabilno\u015b\u0107 lotu. <\/p>\n

Opr\u00f3cz wielkich ptak\u00f3w drapie\u017ccami s\u0105 kotowate (Felidae<\/em>) np. pantera albo margaj (Leopardus wiedii<\/em>), zwierz\u0119ta te maj\u0105 gi\u0119tkie cia\u0142o, \u015bwietny wzrok i niezwyk\u0142y refleks – wspinaj\u0105 si\u0119 szybko po pniach drzew, a je\u015bli zdarzy im si\u0119 spa\u015b\u0107, to potrafi\u0105 uchwyci\u0107 si\u0119 ga\u0142\u0119zi w locie. <\/p>\n

\"Margaj<\/p>\n

\tInnymi drapie\u017ccami s\u0105 w\u0119\u017ce, kt\u00f3re poluj\u0105 spadaj\u0105c z drzew na nie\u015bwiadome ofiary – \u017cywi\u0105 si\u0119 p\u0142azami, ma\u0142ymi ssakami albo piskl\u0119tami. <\/p>\n

\tCiekawymi zwierz\u0119tami s\u0105 te\u017c wielkie leniwce o ciekawie u\u0142o\u017conym futrze, u\u0142o\u017conym w innym kierunku ni\u017c u reszty ssak\u00f3w (ich ko\u0144ce skierowane s\u0105 ku przodowi cia\u0142a, a nie ku ty\u0142owi), dzi\u0119ki czemu woda \u0142atwo z niego sp\u0142ywa, gdy wisi g\u0142ow\u0105 w d\u00f3\u0142, czyli w swej zwyk\u0142ej pozycji, przer\u00f3\u017cne gatunki ma\u0142p i ma\u0142piatek, wiewi\u00f3rkowate takie jak taguan (Petaurista petaurista<\/em>) z Borneo, kt\u00f3ry potrafi szybowa\u0107 za pomoc\u0105 fa\u0142d\u00f3w sk\u00f3rnych rozpi\u0119tych mi\u0119dzy tu\u0142owiem a ko\u0144czynami, oraz agamy (Draco volans<\/em>) zwane lataj\u0105cymi smokami czy te\u017c lataj\u0105ce \u017caby (u\u017cywaj\u0105 do szybowania b\u0142on p\u0142awnych mi\u0119dzy palcami).<\/p>\n

\"Taguan<\/p>\n

\"Lataj\u0105cy<\/p>\n

\tU st\u00f3p lasu, panuje p\u00f3\u0142mrok – dociera tutaj tylko 5% \u015bwiat\u0142a, jakie pada na powierzchni\u0119 lasu. Sk\u0142adniki od\u017cywcze wyp\u0142ukuje deszcz, kt\u00f3ry w ci\u0105gu kilku minut jest w stanie zmieni\u0107 le\u015bne przesmyki w rw\u0105ce potoki. Drzewa dostosowuj\u0105 si\u0119 do tego, tworz\u0105c p\u0142ytkie korzenie i liczne w\u0142o\u015bniki, oraz dodatkowe podpory daj\u0105ce im stabilno\u015b\u0107. <\/p>\n

\"Mrok<\/p>\n

\t\u015aci\u00f3\u0142ka jest tu wi\u0119c cienka i nadspodziewanie uboga, czasem tylko mo\u017cemy si\u0119 natkn\u0105\u0107 na ogromne, kwiaty lub kwiatostany, paso\u017cytniczych, a wi\u0119c bezzieleniowych ro\u015blin takich jak raflezja (Rafflesia arnoldii<\/em>).<\/p>\n

\"Rafflesia<\/p>\n

\tNa dnie lasu prze\u017cywaj\u0105 drobne stworzenia – chrz\u0105szcze, ma\u0142e ssaki i inne owady. Ciekawe s\u0105 interakcje termit\u00f3w z wiciowcami \u017cyj\u0105cymi w ich przewodzie pokarmowym, dzi\u0119ki kt\u00f3rym zdolne s\u0105 rozk\u0142ada\u0107 celuloz\u0119, lub z grzybami, kt\u00f3re rozk\u0142adaj\u0105c celuloz\u0119, produkuj\u0105 dla termit\u00f3w s\u0142odk\u0105 wydzielin\u0119. <\/p>\n

\tPotworny zaduch i wilgotno\u015b\u0107 si\u0119gaj\u0105ca kilkudziesi\u0119ciu procent sprawiaj\u0105, \u017ce jest to kr\u00f3lestwo rozk\u0142adu opanowane przez ogrom gatunk\u00f3w bakterii, pierwotniak\u00f3w i grzyb\u00f3w (na zdj\u0119ciu poni\u017cej Phallus indusiatus<\/em> – tropikalny krewny naszego sromotnika bezwstydnego – Phallus impudicus<\/em>). Pracuj\u0105 one nieustanne, by wype\u0142ni\u0107 sw\u0105 niewdzi\u0119czn\u0105 rol\u0119, jak\u0105 jest zwr\u00f3cenie naturze substancji organicznej wydartej jej przez wy\u017csze pi\u0119tra lasu. S\u0105 to pracownicy sumienni i sprawni – podczas gdy w borze roz\u0142o\u017cenie materii organicznej zajmuje 7 lat, w lasach li\u015bciastych Europy oko\u0142o roku, tutaj jest to maksymalnie 2 miesi\u0105ce.<\/p>\n

\"Phallus<\/p>\n

\tW opisanych wy\u017cej warunkach m\u0142ode drzewka maj\u0105 bardzo trudny start, rosn\u0105 bardzo powoli – ok. 3 cm rocznie – sk\u0105d wi\u0119c bior\u0105 si\u0119 olbrzymy si\u0119gaj\u0105ce 70 metr\u00f3w?<\/p>\n

\tOt\u00f3\u017c pocz\u0105tkiem nowego \u017cycia jest \u015bmier\u0107 – w czasie burz wysokie, cz\u0119sto stare drzewa ulegaj\u0105 uszkodzeniom – ga\u0142\u0119zie toczone latami przez r\u00f3\u017cnorodne stworzenia staj\u0105 si\u0119 s\u0142abe – wra\u017cliwe na wiatr lub uderzenia piorun\u00f3w, czasem te\u017c po prostu nie wytrzymuj\u0105 ci\u0119\u017caru w\u0142asnych li\u015bci. <\/p>\n

\tDrzewo pozbawione nawet jednego ze swych pot\u0119\u017cnych konar\u00f3w jest, wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej, skazane na zag\u0142ad\u0119 – naruszonej r\u00f3wnowagi wielkiej masy nie da si\u0119 ju\u017c naprawi\u0107, a system korzeniowy jest z regu\u0142y zbyt s\u0142aby, by to skompensowa\u0107. <\/p>\n

\"Upadek<\/p>\n

\tUpadek olbrzyma jest katastrof\u0105 – ogromna masa upada z impetem na ziemi\u0119 powoduj\u0105c wielkie zniszczenia – przecinaj\u0105c pl\u0105tanin\u0119 lian, niszcz\u0105c siedliska zwierz\u0105t, nierzadko powalaj\u0105c s\u0142absze drzewa tym samym, tworz\u0105c wyrw\u0119 w zielonym oceanie. Na wyrw\u0119 t\u0119 przez wiele lat czeka\u0142y ma\u0142e drzewka i niezliczone nasiona – tragedia olbrzyma jest dla nich obietnic\u0105 nowego \u017cycia. <\/p>\n

\tW ods\u0142oni\u0119tym miejscu b\u0142yskawicznie nast\u0119puje eksplozja \u017cycia – m\u0142ode ro\u015bliny ciesz\u0105c si\u0119 \u015bwiat\u0142em, kt\u00f3rego do\u015bwiadczaj\u0105 pierwszy raz w swym \u017cyciu, wystrzeliwuj\u0105 w g\u00f3r\u0119. Ich k\u0142opoty jednak jeszcze si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142y, gdy\u017c jest ich wiele, du\u017co wi\u0119cej ni\u017c mo\u017ce dosi\u0119gn\u0105\u0107 szczytu lasu i osi\u0105gn\u0105\u0107 doros\u0142o\u015b\u0107. <\/p>\n

\tSilniejsze drzewa, te, kt\u00f3re szybciej wyros\u0142y, trafi\u0142y na skrawek gleby nieco bardziej zasobnej w substancje od\u017cywczej lub po prostu mia\u0142y wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia, wygraj\u0105, za\u015b przegranych czeka \u015bmier\u0107, gdy zn\u00f3w zamknie si\u0119 nad nimi sklepienie koron, przywracaj\u0105c jednolit\u0105, zielon\u0105 przestrze\u0144. <\/p>\n

Bibliografia:
\n1. David Attenborough “\u017byj\u0105ca planeta”, Wilga 1995,
\n2. David Attenborough “Prywatne \u017cycie ro\u015blin”, Multico 1996,
\n3. Ellen Philips “Kraje i ludzie: Brazylia”, PWN 1991,
\n4. January Weiner “\u017bycie i ewolucja biosfery”, PWN 2008,
\n5. C. A. Ville “Biologia”, Multico 1996,
\n6. Zesp\u00f3\u0142 autor\u00f3w “Historia naturalna”, Multico 1996.<\/p>\n

Grafika:
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi z Wikimedia Commons<\/a>. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jest to esej, kt\u00f3ry napisa\u0142am jaki\u015b czas temu, m\u00f3wi\u0105, \u017ce dobry wi\u0119c zdecydowa\u0142am si\u0119 wrzuci\u0107. Jak wiadomo, podstaw\u0105 wszelkiego \u017cycia na Ziemi jest proces fotosyntezy. Proces ten zale\u017cy od \u015bwiat\u0142a, ciep\u0142a i wilgoci. Zgodnie z prostym prawem van’t Hoffa, je\u015bli podniesiemy temperatur\u0119 o 10 stopni to szybko\u015b\u0107 reakcji biochemicznej (a tak\u0105 jest fotosynteza) wzro\u015bnie dwukrotnie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[321,322],"tags":[283,115,282,281,280,279,117],"class_list":["post-276","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-biologiczne","category-naukowe","tag-attenborough","tag-biologia","tag-ekologia","tag-ekosystem","tag-esej","tag-lasy-deszczowe","tag-nauka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/276"}],"collection":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=276"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1206,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/276\/revisions\/1206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/platyna.info\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}